Globetrotter Als je een verdeling kiest van bijvoorbeeld 70% aandelen en 30% obligaties, dan ziet die verdeling er na een paar jaar bijna nooit meer zo uit. Aandelen stijgen vaak harder dan obligaties, waardoor het aandelendeel groeit en je risico stilletjes oploopt. Herbalanceren is het terugbrengen van je portefeuille naar de oorspronkelijke verdeling. Het is een van de weinige beleggingstechnieken waar bijna iedere wetenschapper het over eens is: het werkt, het is gratis (op transactiekosten en eventuele belasting na) en het dwingt je om te doen wat moeilijk is, namelijk verkopen wat hard is gestegen en bijkopen wat is achtergebleven. In dit artikel lees je hoe herbalanceren werkt, welke regels handig zijn en waar je in Nederland op moet letten.
Waarom herbalanceren ertoe doet
Stel je begint met een verdeling van 60% aandelen en 40% obligaties. Na een goed beursjaar staat het aandelendeel ineens op 70%. Je hebt dan een portefeuille met meer risico dan je oorspronkelijk had gepland. Bij een correctie van de beurs verlies je daardoor meer dan je had ingecalculeerd. Andersom: na een slecht jaar kan het aandelendeel zakken naar 50%, waardoor je bij het herstel minder profiteert dan je had willen. Herbalanceren is geen poging om de markt te timen. Het is een mechanische manier om risico en verwacht rendement in lijn te houden met je plan. Daarnaast heeft het een psychologisch voordeel: het dwingt je om systematisch te verkopen op hoge waarderingen en bij te kopen op lage waarderingen, precies wat veel beleggers in hun eentje niet voor elkaar krijgen.
De 5/25-regel en andere triggers
Er zijn grofweg twee manieren om te herbalanceren: op tijd of op afwijking. Bij tijdsgebaseerd herbalanceren kies je een vast moment, bijvoorbeeld een keer per jaar of een keer per kwartaal. Bij afwijkingsgebaseerd herbalanceren kijk je naar hoever je portefeuille is afgedreven van de doelweging. De bekendste vuistregel is de 5/25-regel, oorspronkelijk beschreven door Larry Swedroe. Die zegt: herbalanceer als een categorie meer dan 5 procentpunt afwijkt van zijn doelweging, of als een sub-categorie meer dan 25% relatief afwijkt. Een aandelendeel met doelweging 60% zou je dus terugbrengen zodra het onder 55% of boven 65% staat. Voor een opkomende-markten-bucket met doelweging 10% geldt: ingrijpen bij 7,5% of 12,5%. Veel particulieren combineren beide: ze kijken een keer per jaar (bijvoorbeeld in januari) en herbalanceren alleen als de drempels overschreden zijn.
Met inleg of met verkoop
Er zijn twee technieken om de portefeuille terug naar evenwicht te brengen. De eerste is verkopen wat te zwaar weegt en kopen wat te licht weegt. De tweede is sturen met nieuwe inleg: je hele maandelijkse inleg gaat in het achtergebleven deel, zonder dat je iets verkoopt. Voor beleggers die nog in de opbouwfase zitten en regelmatig inleggen is die tweede methode bijna altijd voordeliger. Je vermijdt transactiekosten op de verkoopzijde, je realiseert geen verkoopmomenten en je gebruikt het verschil op een natuurlijke manier. Pas wanneer je inleg te klein wordt ten opzichte van je portefeuille (bijvoorbeeld bij een vermogen van enkele tonnen) wordt herbalanceren via verkoop noodzakelijk om de doelverdeling te halen.
Praktische tips
- Schrijf je doelverdeling op (bijvoorbeeld 70% aandelen, 25% obligaties, 5% cash) en bewaar het document. Zonder vastlegging zweef je weg.
- Kies een vaste kijkdatum, bijvoorbeeld de eerste werkdag van januari, en zet er een herinnering voor in je agenda.
- Gebruik bij voorkeur nieuwe inleg om de balans te herstellen, dat scheelt kosten en eventuele belasting.
- Combineer tijd met drempel: kijken doe je periodiek, ingrijpen alleen bij afwijkingen van vijf procentpunt of meer.
- Vergelijk de transactiekosten met de afwijking: voor kleine afwijkingen op een kleine portefeuille zijn de kosten relatief hoog.
- Houd rekening met de fiscale jaarafsluiting (peildatum 1 januari in box 3) bij grote bewegingen rond december.
- Reken in totaalverdeling, niet per rekening: als je bij twee brokers belegt, geldt het samen.
- Laat valuta-effecten meewegen als je een groot deel in dollars belegt, maar herbalanceer niet op basis van valuta alleen.
Veelgemaakte fouten
De grootste fout is helemaal niet herbalanceren. Veel beleggers zetten een portefeuille op en kijken er pas jaren later weer naar. Zonder ingrijpen kan een 60/40-portefeuille na een lange bullmarkt feitelijk 80/20 worden, waardoor de eerste serieuze correctie veel harder aankomt dan verwacht. Een tweede fout is te vaak herbalanceren. Maandelijks ingrijpen levert nauwelijks meer rendement op, maar wel meer transactiekosten en mogelijk meer belasting bij verkoop. Een derde fout is paniekherbalanceren: na een grote daling juist alles verkopen wat nog overeind staat in plaats van bij te kopen wat is gezakt. Tot slot: vergeet de pensioenpot of het lijfrenterekening niet. Ook daar geldt een asset allocation die kan afdrijven.
Nederlandse context
In Nederland telt beleggingsvermogen mee in box 3. De Belastingdienst gebruikt een forfaitair rendement met aparte percentages voor spaargeld, overige bezittingen (waaronder beleggingen) en schulden. Het tarief en de heffingsvrije voet wijzigen regelmatig: controleer altijd de actuele cijfers via Belastingdienst.nl. Peildatum is 1 januari van het belastingjaar. Wat dat voor herbalanceren betekent: een verschuiving binnen beleggingen (bijvoorbeeld van een ETF naar een andere ETF, of van aandelen-ETF naar obligatie-ETF) verandert je box 3-grondslag niet, want beide blijven in dezelfde categorie overige bezittingen. Wel kun je dividendbelasting of inhoudingen op koersrendement tegenkomen via fondsstructuren. Verkoop je beleggingen naar je spaarrekening, dan verschuift dat deel op de eerstvolgende peildatum naar de categorie spaargeld (in de huidige systematiek tegen een lager forfaitair rendement). Tegen 2027 staat een nieuw box 3-stelsel gepland dat werkt op werkelijk rendement: de details daarvan worden door de Belastingdienst en wetgever verder ingevuld. Toezicht op brokers ligt bij de AFM en De Nederlandsche Bank.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet ik herbalanceren?
Een keer per jaar kijken en alleen ingrijpen bij een afwijking van vijf procentpunt of meer is voor de meeste particuliere beleggers prima. Vaker kijken levert volgens onderzoek nauwelijks extra rendement op en zorgt voor meer kosten.
Is herbalanceren slecht voor mijn rendement?
Op de zeer lange termijn lever je in een sterk stijgende markt soms iets rendement in, omdat je het hardst stijgende deel afroomt. Daar staat tegenover dat je risico beter onder controle blijft en dat je in dalende markten meer profiteert van bijkopen. Per saldo is het effect op risico-gecorrigeerd rendement positief.
Wat is de 5/25-regel?
Een drempelregel: ingrijpen zodra een categorie meer dan vijf procentpunt afwijkt van zijn doelweging, of een sub-categorie meer dan 25% relatief. Een doelweging van 10% kruist die drempel bij 7,5% of 12,5%.
Kost herbalanceren belasting in Nederland?
Een verschuiving binnen beleggingen verandert je box 3-grondslag op de peildatum (1 januari) niet, want beide blijven onder overige bezittingen vallen. Een verschuiving van beleggingen naar spaargeld kan wel een ander forfaitair rendement opleveren.
Kan ik herbalanceren met alleen nieuwe inleg?
Ja, en dat is voor beleggers in de opbouwfase vaak de slimste manier. Je stuurt je maandelijkse inleg naar het achtergebleven deel. Pas wanneer de portefeuille fors groter wordt dan de inleg is verkoop nodig.
Geldt herbalanceren ook voor lifecycle-fondsen?
Lifecycle-fondsen en mixfondsen (zoals een 60/40-mixfonds) herbalanceren automatisch binnen het fonds. Je hoeft dan zelf alleen tussen fondsen onderling te herbalanceren als je meerdere fondsen aanhoudt.
Werkt herbalanceren ook tussen verschillende rekeningen?
Ja, en juist dat is voor veel particulieren onhandig. Wie bij twee brokers belegt of daarnaast een pensioenrekening heeft, ziet de totaalverdeling niet in een oogopslag. Een eenvoudig overzicht in een spreadsheet of in een vermogensoverzicht-app is dan handig: vul de actuele waardes in, vergelijk met je doelweging en handel daarop.
Moet ik bij een grote correctie extra inleggen om te herbalanceren?
Niet per definitie. Als je gewoonlijk vast inlegt, dan zorg je vanzelf voor bijkopen tegen lagere koersen. Extra storten kan, maar alleen met geld dat je sowieso voor de lange termijn beschikbaar hebt. Het is geen verstandig idee om de noodbuffer te legen om te kopen in een dip.
Hoe ga je om met een grote eenmalige som, zoals een erfenis?
Bij een onverwachte grote bijstorting is herbalanceren feitelijk een inrichtingsvraag: hoe verdeel je het nieuwe geld zo dat je totale verdeling weer in lijn komt? Het volledige bedrag in een keer storten in dezelfde verdeling als je bestaande portefeuille is een gangbare aanpak. Gefaseerd instappen over 6 tot 12 maanden (lump-sum versus dollar-cost averaging) is een alternatief voor wie die stap vlak na een sterke beursrally psychologisch lastig vindt; historisch komt all-in vaker als winnaar uit de bus, maar het verschil is doorgaans beperkt.
Dit artikel geeft algemene informatie over herbalanceren en is geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico’s met zich mee; je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Rendement uit het verleden biedt geen garantie voor de toekomst. Beleg alleen met geld dat je kunt missen. Voor advies dat past bij jouw situatie raadpleeg je een AFM-vergunninghoudende financieel adviseur. Toezicht in Nederland ligt bij de AFM en De Nederlandsche Bank.
