Globetrotter Tot voor kort was de fiscale oudedagsreserve, vaak afgekort als FOR, een populaire manier voor zzp’ers om belasting uit te stellen en tegelijk pensioen op te bouwen. Sinds 2023 mag er geen nieuwe ruimte meer worden toegevoegd, maar bestaande reserves mogen geleidelijk worden afgebouwd. Dat brengt voor de zzp-belegger nieuwe vragen met zich mee: hoe zet je de bestaande reserve om in een echte pensioenvoorziening, en welke alternatieven zijn er nu? Dit artikel zet de spelregels van 2026 op een rij, met praktische routes voor wie zelfstandig is en zelf belegt voor de oude dag.
Waarom dit onderwerp ertoe doet
Zzp’ers vallen niet onder een verplicht werkgeverspensioen, wat betekent dat de tweede pijler vaak ontbreekt. De FOR was tot 2022 een fiscaal voordelige manier om jaarlijks een deel van de winst opzij te zetten als reserve op de balans. Het probleem: veel zzp’ers gebruikten de FOR alleen als belastinguitstel zonder daadwerkelijk geld apart te zetten. Dat leverde later financiële problemen op bij staking of pensionering, omdat de belasting alsnog betaald moest worden.
De afschaffing voor nieuwe toevoegingen sinds 2023 maakt het onderwerp extra actueel. Zzp’ers met een bestaande reserve moeten kiezen: laten staan tot staking, omzetten naar lijfrente, of geleidelijk vrijval boeken. Vooral voor wie ook zelf belegt, is het verstandig om de FOR niet als enige pensioenoplossing te zien.
Status van de FOR in 2026
Per 1 januari 2023 is er geen toevoeging meer mogelijk aan de fiscale oudedagsreserve. Een bestaande reserve mag op de balans blijven staan en groeit niet meer aan. De reserve kan op drie manieren worden afgewikkeld. Ten eerste door omzetting in een lijfrente: je stort het bedrag binnen de geldende termijn op een lijfrenterekening of verzekering, waardoor het belastinguitstel doorloopt tot de uitkering. Ten tweede door vrijval bij staking van de onderneming, waarbij het bedrag in box 1 wordt belast tegen jouw tarief. Ten derde door vrijwillige geleidelijke vrijval, bijvoorbeeld in jaren met lager inkomen om belastingtarieven te optimaliseren.
Belangrijk om te weten: de FOR is geen apart potje geld op een rekening, maar een fiscale boekhoudpositie. Veel zzp’ers hebben de jaarlijkse dotaties nooit daadwerkelijk apart gezet. Bij vrijval valt dan het volle bedrag in box 1, terwijl er geen apart vermogen klaarstaat om die belasting te betalen. Dat risico is een belangrijke reden waarom de FOR is afgeschaft.
Alternatieven voor de zzp-belegger
Voor wie nu pensioen wil opbouwen als zelfstandige, zijn er meerdere routes. De meest gebruikte is een lijfrenterekening met beleggen, waarbij je jaarlijks binnen je jaarruimte inlegt en die inleg aftrekt in box 1. Aanbieders met AFM-vergunning zoals Brand New Day, Meesman, DEGIRO en ABN AMRO bieden lijfrente-beleggingsrekeningen aan. Vergelijk altijd kosten en fondsenaanbod, want tarieven veranderen en bewaarloon plus TER van de fondsen tellen op tot je totale kosten.
Een tweede route is banksparen voor lijfrente. Dit geeft een vaste rente en is minder volatiel, maar levert op lange termijn historisch minder op dan beleggen. Een derde route is vrij beleggen in box 3, naast je lijfrente. Dat heeft geen aftrekvoordeel maar geeft wel flexibiliteit; je geld zit niet vast tot pensioenleeftijd. Veel zzp’ers combineren routes: een lijfrente-beleggingsrekening voor het fiscale voordeel plus een vrij depot in box 3 voor flexibiliteit.
Praktische tips
- Vraag bij je boekhouder of accountant de actuele FOR-stand op uit je balans
- Bereken je jaarruimte via de online tool van de Belastingdienst; vaak heb je als zzp’er een ruime jaarruimte
- Overweeg een geleidelijke omzetting van FOR naar lijfrente in jaren met lager inkomen om belastingtarief te drukken
- Houd er rekening mee dat omzetting binnen een wettelijke termijn na staking moet plaatsvinden
- Spreid je beleggingen via brede wereld-ETF’s zoals VWCE of IWDA met lage TER
- Gebruik DCA (Dollar Cost Averaging) om timingrisico te verlagen
- Houd 3 tot 6 maanden buffer aan op een spaarrekening met depositogarantie tot 100.000 euro
Valkuilen
Een eerste valkuil is denken dat de FOR een gespaard bedrag is. Het is een uitgestelde belastingclaim. Wie de oorspronkelijke dotaties heeft uitgegeven, krijgt bij vrijval een belastingaanslag zonder corresponderend vermogen om die te betalen. Een tweede valkuil is de termijn van omzetting bij staking missen. Wettelijk geldt een specifieke termijn waarbinnen omzetting naar lijfrente fiscaal aanvaard wordt; te laat betekent volledig belast in box 1.
Een derde valkuil is alleen vertrouwen op de waarde van de eigen onderneming als pensioen. Bedrijfswaarde is onzeker en niet liquide. Wie zijn pensioen volledig in zijn zaak heeft zitten, loopt het risico dat bij verkoop het bedrag tegenvalt. Diversificatie via lijfrente-beleggen en eventueel vrij beleggen is daarom gezond. Een vierde valkuil is het vergeten van een arbeidsongeschiktheidsdekking; een AOV is voor veel zzp’ers complementair aan pensioen.
Nederlandse context
De Wet inkomstenbelasting 2001 regelt de FOR en de lijfrente-aftrek. De Belastingdienst behandelt aangiftes en toetst factor A en jaarruimte. De Kamer van Koophandel registreert de onderneming. Toezicht op beleggingsproducten en lijfrente ligt bij de AFM en De Nederlandsche Bank. Voor onafhankelijke uitleg kun je terecht bij Wijzer in geldzaken, het NIBUD en de Consumentenbond. Voor zelfstandigenbelangen zijn ZZP Nederland en VZN actieve organisaties die regelmatig publiceren over fiscale wijzigingen rond pensioen.
Veelgestelde vragen
Mag ik nog steeds doteren aan mijn FOR in 2026?
Nee, sinds 1 januari 2023 zijn nieuwe dotaties aan de FOR niet meer toegestaan. Alleen bestaande reserves mogen op de balans blijven staan en eventueel worden vrijgemaakt of omgezet.
Wat gebeurt er bij staking met mijn bestaande FOR?
De FOR valt in principe vrij in box 1 in het stakingsjaar. Je kunt dit voorkomen door binnen de wettelijke termijn een lijfrente aan te kopen voor het FOR-bedrag, waardoor belastingheffing wordt uitgesteld tot de uitkering.
Is omzetten van FOR naar lijfrente verstandig?
Voor wie geen liquiditeit heeft om de belastingclaim direct te voldoen, is omzetting vaak verstandig. Bovendien blijft het bedrag fiscaal aantrekkelijk doorrenderen. Vraag wel altijd een fiscaal adviseur om jouw specifieke situatie te beoordelen.
Kan ik mijn lijfrente ook beleggen via DEGIRO of een andere broker?
Ja, DEGIRO biedt Pensioenbeleggen voor lijfrente-rekeningen. Andere aanbieders met AFM-vergunning zijn Brand New Day, Meesman en ABN AMRO Self Directed Investments. Vergelijk kosten en fondsenaanbod.
Hoeveel kan ik als zzp’er aftrekken in 2026?
De jaarruimte voor zzp’ers ligt vaak hoog omdat factor A meestal nul is. Het maximum aan jaarruimte ligt rond de 17.000 euro in 2026; controleer het actuele bedrag via Belastingdienst.nl. Daarbovenop komt eventueel reserveringsruimte uit de afgelopen zeven jaar.
Dit artikel geeft algemene informatie over de oudedagsreserve en pensioenopbouw voor zzp’ers en is geen persoonlijk fiscaal of beleggingsadvies. Beleggen brengt risico’s met zich mee; je kunt een deel van je inleg verliezen. Rendement uit het verleden biedt geen garantie voor de toekomst. Beleg alleen met geld dat je kunt missen. Voor advies op maat raadpleeg je een AFM-vergunninghoudende adviseur of fiscaal specialist. Toezicht ligt bij de AFM, DNB en de Belastingdienst.
